Taksitli Alışveriş Mı Tam Ödemeli Mi: Mali Hesap

Kasada ya da ödeme ekranında karşınıza çıkan o soru neredeyse hep aynı: "Tek çekim mi, taksit mi?" Çoğu kişi refleks olarak taksidi seçer, çünkü aylık ödeme daha küçük görünür. Ama taksit tam ödeme karşılaştırması, sadece "aylık kaç lira çıkacak" sorusundan ibaret değil. İşin içinde gizli faiz, fırsat maliyeti, enflasyon ve en önemlisi de sizin nakit akışınız var. Aşağıda bu kararı duyguyla değil hesapla vermenin yolunu adım adım açıyoruz.

"Faizsiz taksit" gerçekten faizsiz mi?

Kısa cevap: bazen evet, çoğu zaman hayır. Satıcı size taksit imkânı sunarken bir maliyet üstlenir. Bu maliyeti üç yoldan birinde karşılar:

• Peşin alana indirim yaparak (yani taksitli fiyat aslında "normal" fiyat, peşin fiyat düşük).
• Etiket fiyatını baştan yukarı çekerek.
• Kampanya döneminde gerçekten kendi kârından feragat ederek.

Bu yüzden ilk sorulacak soru şu: "Peşin ödesem kaç lira?" Eğer satıcı "peşinde %10 indirim var" diyorsa, taksit faizsiz değil; yıllık maliyeti hayli yüksek bir borç kullanıyorsunuz demektir. Eğer peşin fiyat ile 12 taksit toplamı birebir aynıysa, o zaman gerçekten faizsiz bir vade almış olabilirsiniz.

Gizli faizi nasıl kabaca hesaplarım?

Karmaşık formüllere girmeden pratik bir yöntem: peşin fiyat ile taksitli toplam arasındaki farkı, peşin fiyata bölün. Sonra bunu vade sayısına göre yıllığa çevirin.

Örnek bir senaryo: Peşin fiyatı 10.000 TL olan bir ürün, 6 taksitte toplam 11.000 TL. Fark 1.000 TL, yani %10. Ama bu %10'u 6 ayda ödüyorsunuz ve borcunuz her ay azalıyor. Kaba bir yaklaşımla yıllık maliyet %30'un üzerine çıkar. Böyle bir "taksit" cazip değil; bu bir tüketici kredisidir ve fiyatı yüksektir.

Peşin ödemek her zaman daha iyi mi?

Hayır. Peşin ödemenin de bir maliyeti var: elinizden çıkan para artık başka hiçbir işe yaramaz. Buna fırsat maliyeti denir. Karar verirken şu iki oranı yan yana koyun:

Kural basit: taksidin maliyeti, paranızın getirisinden düşükse taksit mantıklıdır. Gerçekten faizsiz 12 taksit varken 10.000 TL'yi kasadan çıkarmak yerine faiz getiren bir hesapta tutmak makul bir tercihtir; hem enflasyon borcunuzu zaman içinde eritir. Ama unutmayın, bu avantaj sadece o parayı gerçekten harcamayıp yatırdığınızda ortaya çıkar. Çoğu kişi tasarruf etmez, sadece harcamayı büyütür.

Kredi kartı borcum varsa ne yapmalıyım?

O zaman tartışma biter. Kredi kartı gecikme ve nakit avans faizleri, hemen her yatırım getirisinin üzerindedir. Mevcut kart borcunuz varken yeni taksit yükü eklemek, deliği büyütmekten başka işe yaramaz. Bu durumda öncelik yeni alışveriş değil, borcu kapatmaktır; erken ödeme yaparak faiz yükünü kırmak en yüksek getirili "yatırımdır".

Hangi durumda taksit, hangi durumda tam ödeme?

Yeni başlayan biri için sadeleştirilmiş bir yol haritası:

1. Peşin indirimi varsa ve nakdiniz yeterliyse: tam ödeme.
2. Gerçekten faizsiz taksit varsa, bütçeniz taksidi rahat kaldırıyorsa ve parayı gerçekten kenarda tutacaksanız: taksit.
3. Taksit ödemek için gelirinizi zorlayacaksanız: alım kararını erteleyin, ikisi de değil.
4. Acil durum fonunuz yoksa: mümkün olduğunca taksitten kaçının; sabit yükümlülük, kırılganlık demektir.
5. Ürün hızlı değer kaybediyorsa (telefon, elektronik): borçlanma süresi ürünün kullanım ömründen uzun olmasın.

Bir de şu tuzağı unutmayın: taksit, satın alma gücünüzü olduğundan büyük gösterir. "Ayda 500 TL" cümlesi zararsız duyulur ama beş farklı ürünün beş farklı taksidi birleştiğinde maaşınızın önemli bir kısmı önceden ipotek altına girmiş olur. Günlük harcamalarınızı ve aylık sabit yükümlülüklerinizi kayıt altında tutmuyorsanız bu birikimi fark etmeniz çok zor.

Karar öncesi kendinize sorun

• Peşin fiyat kaç, taksitli toplam kaç? Fark yüzde kaç?
• Bu ürünü peşin alacak kadar nakdim var mı, yoksa taksit sadece "alabiliyormuşum" hissi mi veriyor?
• Taksit bittiğinde bu ürünü hâlâ kullanıyor olacak mıyım?
• Yeni taksit dâhil, tüm sabit ödemelerim gelirimin ne kadarını tutuyor?
• İşim veya gelirim aksarsa bu taksidi 3 ay ödeyebilir miyim?

Pratikte nasıl uygularım?